Với vị trí là cấp học nền tảng của giáo dục phổ thông, Nghệ An xác định: dạy học, giáo dục 2 buổi/ngày là giải pháp có tác động mạnh nhất nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở tiểu học bên cạnh các giải pháp khác được địa phương quan tâm là đánh giá và sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo, xã hội hóa quá trình giáo dục để biến sự học trở thành việc của mỗi nhà, mỗi người dân.

Nghệ An là một tỉnh nghèo, có điều kiện tự nhiên khác nghiệt, thu nhập bình quân đầu người đứng ở hàng thấp của cả nước. Tuy nhiên, giáo dục ở đây luôn đứng ở vị trí tốp cao kể cả chất lượng đại trà và chất lượng mũi nhọn. Sự nghiệp giáo dục được quan tâm đồng đều và thiết thực, mang lại hiệu quả cao: phổ cập GD mầm non 5 tuổi từ năm học 2003 – 2004 nhờ chính sách Công lập hóa GDMN ở miền núi, vùng đặc biệt khó khăn; phổ cập GD tiểu học đúng độ tuổi vững chắc từ năm học 2004 – 2005; phổ cập THCS từ năm học 2005 – 2006; hệ thống giáo dục sau phổ thông phát triển mạnh mẽ từ dạy nghề, trung cấp chuyên nghiệp đến đại học đem lại cơ hội được đào tạo và việc làm cho mọi người dân.

Riêng giáo dục tiểu học từ năm học 2007 – 2008 đến nay đã đầu tư mạnh mẽ vào các mũi nhọn: tổ chức dạy học 2 buổi/ngày cho gần 100% học sinh; phổ cập dạy học ngoại ngữ từ lớp 3 cho tất cả học sinh ở vùng thuận lợi; xây dựng trường chuẩn quốc gia.

Năm học 2009 – 2010, toàn tỉnh có 100% học sinh tiểu học được học tăng thêm từ 2 buổi trở lên; trong đó, trên 95% được học 2 buổi/ngày ở hai mức độ 30 tiết/tuần cho vùng khó khăn và 35 tiết/tuần cho vùng thuận lợi. Một số bài học kinh nghiệm cần được chia sẽ trong chỉ đạo giáo dục tiểu học ở Nghệ An là:

1. Chủ động và kiên trì trong công tác tham mưu, vận động:

Để mỗi phụ huynh học sinh, mọi cấp ủy chính quyền thống nhất cao về tổ chức dạy học, giáo dục 2 buổi/ngày ở tiểu học, ngành giáo dục phải chủ động và kiên trì trong công tác vận động. Trong điều kiện chúng ta chưa có được hành lang pháp lý đầy đủ cho chủ trương dạy học 2 buổi/ngày (Chương trình, các văn bản chỉ đạo), công tác tuyên truyền, vận động cần phải thuyết phục được xã hội bằng hình ảnh có thực về chất lượng giáo dục toàn diện khi chuyển sang dạy học 2 buổi/ngày.

Trong điều kiện các địa phương chưa đủ điều kiện để tăng biên chế từ 1,2 GV/lớp lên 1,5 GV/lớp khi chuyển sang dạy 2 buổi/ngày, giải pháp xã hội hóa nguồn thu và hợp đồng giáo viên được tỉnh áp dụng từ năm 2003 và hăng năm được điều chỉnh cho phù hợp. Năm học 2009 – 2010, tỷ lệ GV ở Nghệ An là 1,43GV/lớp; trong đó, giáo viên hợp đồng dạy buổi thứ 2, dạy ngoại ngữ, tin học là 1500 GV. Mức để trả cho GV hợp đồng, GV dạy thêm giờ được UBND tỉnh cho phép thực hiện theo cơ chế tự nguyện với mức thu tối đa 66.000đ/hs/tháng ở vùng đô thị và 60.000đ/hs/tháng ở vùng nông thôn. Nhờ vậy, GD tiểu học ở Nghệ An đáp ứng được yêu cầu về số lượng, cơ cấu cho tổ chức dạy học 2 buổi/ngày; thu nhập của GV hợp đồng được cải thiện đáng kể.

2. Chỉ đạo  kế hoạch dạy học, giáo dục 2 buổi/ngày:

Trong khi chưa có chương trình chính thức về dạy học, giáo dục 2 buổi/ngày, địa phương phải chủ động xây dựng chương trình và chỉ đạo kiên quyết để việc dạy học 2 buổi/ngày không biến thành dạy học thêm tràn lan có tổ chức, gây căng thẳng, quá tải cho học sinh. Sở GD&ĐT Nghệ An đã tổ chức nhiều hội thảo từ những mô hình tốt ở các vùng khác nhau; từ đó, xây dựng văn bản chỉ đạo về chương trình dạy học 2 buổi/ngày (Công văn số 25/SGD&ĐT- GDTH, ngày 06/1/2009 hướng dẫn xây dựng KHDH 2 buổi/ngày ở tiểu học). Theo đó, kế hoạch dạy học giao cho nhà trường xây dựng theo tinh thần linh hoát, tự chủ và sát đối tượng, điều kiện dạy học  trên cơ sở phải đảm bảo nguyên tắc giáo dục toàn diện, phân hóa đối tượng dạy học, giáo dục vừa sức và quan tâm đến giáo dục ngoài giờ lên lớp, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.

3. Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên:

Dạy cái gì và dạy như thế nào trong thời lượng tăng thêm (từ 23, 25 tiết/tuần lên 30 hoặc 35 tiết/tuần) là khó khăn lớn nhất trong chỉ đạo dạy học 2 buổi/ngày. Năm học 2009 – 2010, 100% cán bộ quản lý trường tiểu học được tập huấn trực tiếp; 100% giáo viên được tập huấn qua đội ngũ cốt cán về kỹ năng quản lý, tổ chức dạy học 2 buổi/ngày (xây dựng thời khóa biểu, phân công giáo viên, lựa chọn nội dung, hình thức dạy học, tổ chức dạy học,...). Nhờ vậy, việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày trơ nên linh hoạt, hiệu quả hơn; học sinh hào hứng tham gia các hoạt động ở trường, không bị quá tải khi được học tăng thêm thời lượng.

4. Xây dựng nhà trường theo hướng trường chuẩn quốc gia, trường học thân thiện, học sinh tích cực:

Trường chuẩn quốc gia và trường học thân thiện, học sinh tích cực là mô hình thuận lợi nhất cho  việc thực hiện mục tiêu giáo dục khi chuyển sang dạy học cả ngày theo hướng đảm bảo sự hài hòa và chất lượng yêu cầu dạy chữ - dạy người ở tiểu học. Nếu không đủ các điều kiện quản lý, đội ngũ GV, cơ sở vật chất theo hướng hiện đại, thân thiện, dạy học 2 buổi/ngày sẽ sa vào dạy chữ, nhồi nhét mà khó có thể tổ chức được các hoạt động giáo dục khác nhằm nang cao kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp cho học sinh.

Năm học 2009 – 2010, Nghệ An tập trung chỉ đạo tăng thêm 40 trường tiểu học đạt chuẩn mức độ 1 và 12 trường đạt chuẩn mức độ 2. Toàn tỉnh có 70% số trường đạt chuẩn mức độ 1; trong đó, có 66 trường đạt mức độ 2. Nhờ vậy điều kiện để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học nói riêng và giáo dục phổ thông nói chung ở nghệ An ngày càng được cải thiện.

Với một địa phương còn nghèo về kinh tế, điều kiện thiên nhiên khó khăn nhưng có sự phát triển giáo dục như ở Nghệ An thực là bài học quý khi thực hiện quan điểm của Đảng: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”

Trần Thế Sơn

Trưởng phòng GDTH