A- A A+ | Chia sẻ bài viết lên facebook Chia sẻ bài viết lên twitter Chia sẻ bài viết lên google+ Tăng tương phản Giảm tương phản

NGÀNH HỌC BÌNH DÂN HỌC VỤ - BỔ TÚC VĂN HÓA NGHỆ AN: MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Nền giáo dục cách mạng của nước ta ra đời và phát triển mạnh, trong đó ngành học Bình dân học vụ - Bổ túc văn hóa (BDHV-BTVH) đã để lại những dấu ấn đẹp đẽ, không thể phai mờ

Đội ngũ giáo cán bộ, giáo viên BDHV-BTVH - một đội ngũ tràn đầy tâm huyết đã có mặt trên trận địa chống nạn mù chữ ngay từ sau ngày nước nhà độc lập, tức có mặt trước hết trên trân địa giáo dục so với các bộ phận thành viên khác của nền giáo dục cách mạng.

Thành quả đầu tiên của nền giáo dục cách mạng là đã làm cho hàng triệu công dân thuộc tầng lớp công nhân và nông dân nhanh chóng biết chữ để kịp thời thực hiện thắng lợi cuộc bầu cử Quốc hội đầu tiên trong lịch sử dân tộc vào ngày 06/1/1946 và sau đó thực hiện thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.  

Các thế hệ cán bộ của Đảng và Nhà nước các cấp, của các ngành; các sỹ quan và chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và một phần không nhỏ của đội ngũ này của thời kỳ chống Mỹ, chủ yếu được đào tạo bằng con đường BDHV-BTVH. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ lãnh đạo các huyện, các xã miền núi, vùng cao, cho đến những năm 70, 80 của thế kỷ trước, chủ yếu vẫn là sản phẩm cuả các trường thanh niên dân tộc, trường phổ thông lao động huyện, tỉnh và các trường BTVH công nông.

Những người trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo ngành học BDHV-BTVH của Nghệ An và đội ngũ cán bộ, giáo viên các trường TNDT, PTLĐ, BTVH công nông, dân chính các thời kỳ đã góp phần hết sức to lớn vào việc tạo nên những nét đặc sắc của sự nghiệp giáo dục Nghệ An.

          Liền sau Cách mạng Tháng Tám, hưởng ứng lời kêu gọi diệt dặc dốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những năm từ 1945 đến 1952, phong trào BDVH ở Nghệ An vô cùng sôi nổi. Nhiều đoàn cán bộ, giáo viên được cử lên các huyện vùng cao Tương Dương, Con Cuông, Quỳ Châu...; các khẩu hiệu “Đi học là yêu nước”, “Người biết chữ dạy cho người chưa biết chữ”... xuất hiện khắp các đường làng, ngõ xóm; “Cổng mù chữ” được đặt khắp các cửa chợ; ca dao, hò vè và các hình thức văn nghệ khác để cổ vũ người đi học được phổ biến và biểu diễn khắp nơi;… Trên cơ sở đó, các lớp học được mở khắp thôn xóm, làng bản; phong trào thi đua thanh toán nạn mù chữ cho từng làng, xã, huyện theo hình thức “cuốn chiếu” được thực hiện. Nhiều đơn vị nổi lên thành những lá cờ hiệu triệu phong trào như làng Thành Công (Hưng Lợi của Hưng Nguyên ngày nay); xã Hưng Phong (Hưng Dũng, Hưng Lộc, Hưng Hoà của Vinh ngày nay); xã Minh Châu (Diễn Châu); Môn Sơn, Lục Dạ (Con Cuông), Tam Quang, Thạch Giám (Tương Dương);... Và, ngày 19/5/1949, 6 huyện miền xuôi của Nghệ An đã được công nhận thanh toán nạn mù chữ.

          Lãnh đạo Ty BDHV Nghệ An hồi ấy là các thầy giáo: Hoàng Tử Đồng, Nguyễn Trọng Hoàng, Bùi Đức Tuyên cùng các cán bộ chỉ đạo khác đã có những đóng góp hết sức quan trọng cho thành quả chung đó.

Những năm sau hòa bình 1954, phong trào BTVH và chống nạn mù chữ ở Nghệ An phát triển mạnh, đạt tới cao trào vô cùng sôi nổi.

Năm 1957, Bác Hồ về thăm quê Nghệ An đã trực tiếp khen và nhắc nhở công tác chống nạn mù chữ của tỉnh nhà. Từ đó công tác này như được tiếp thêm động lực và phát triển mạnh mẽ hơn, nhất là Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghĩa Đàn. Cuối năm 1958, Nghệ An được công nhận là tỉnh hoàn thành căn bản thanh toán nạn mù chữ cho đối tượng từ 12 tuổi đến 50 tuổi ở các huyện miền xuôi và Nghĩa Đàn. Tỉnh và nhiều đơn vị được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động và Bằng khen; thầy giáo BDHV Nguyễn Trung Thiếp được tuyên dương Anh hùng Lao động.

Nhằm tiến tới hoàn thành kế hoạch BTVH 5 năm lần thứ 1 (1961-1965), công tác BTVH được triển khai rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh.

          Tại thành phố Vinh, các thị trấn, các cơ quan, xí nghiệp, công nông lâm trường, vào tối thứ 3, thứ 5 hàng tuần và vào 3 ngày cuối tháng, cán bộ và công nhân rủ nhau đi học như đi trẩy hội.

          Tại nông thôn, phong trào cũng sôi nổi không kem, điển hình là Nghi Hương, Nghi Thiết. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Thắng (xã Diễn Thắng, Diễn Châu) đã xuất hiện Trường BTVH cấp 2 của HTX.

          Các trường BTVH tập trung như Trường PTLĐ tỉnh, Trường BTVH công nông và hệ thống các trường thanh niên dân tộc ở miền núi được hình thành, đi vào hoạt động mạnh mẽ, hiệu quả.

          Hồi đó, trong những trường này, Trường Phổ thông Lao động tỉnh có vị trí, vai trò rất đặc biệt. Sau năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn cuối. Nhưng khi đó, trong đội ngũ cán bộ của Đảng, của Nhà nước các cấp, của các ngành, người có trình độ văn hoá cấp 2 rất hiếm. Để chuẩn bị cho việc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế và xã hội sau này, Trường Phổ thông Lao động Liên khu IV được thành lập. Sau khi các cơ quan cấp liên khu giải thể, Trường này trở thành Trường Phổ thông Lao động Nghệ An. Hiệu trưởng đầu tiên là thầy giáo Bùi Đức Tuyên, Phó Trưởng Ty Giáo dục kiêm nhiệm; sau đó là ông Nguyễn Tất Thắng, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ làm Hiệu trưởng; rồi đến thầy giáo Bùi Ngọc Trân, thầy giáo Phạm Đình Đồng. Vào những năm cuối thập niên 50 và thập niên 60 của thế kỷ 20, học viên của Trường (gồm cả cấp 1 và cấp 2) là cán bộ chủ trì của tỉnh, của  huyện, của các ngành, của các xí nghiệp của tỉnh và Trung ương. Mỗi năm, nhà trường có hàng trăm học viên tốt nghiệp cấp 1, cấp 2; ra trường trở về làm Trưởng, Phó ty các ngành; Bí thư, Phó Bí thư, Chủ tịch các huyện; Giám đốc, Phó Giám đốc các xí nghiệp, nông lâm trường….

          Chính trong thời kỳ này, phong trào BTVH của Nghệ An được xếp loại 1, là một trong vài ba tỉnh khá nhất của miền Bắc. Giai đoạn này, các thầy giáo Trần Đạo, Cao Thế Lữ là Phó Trưỏng ty trực tiếp phụ trách công tác BTVH, thầy giáo Nguyễn Sỹ Ninh là Trưởng phòng BTVH, cùng với các cán bộ chỉ đạo khác đã vượt qua nhiều khó khăn gian khổ để tạo nên phong trào.

Những năm từ 1965 đến 1975 là những năm cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ diễn ra trên đất Nghệ An vô cùng khốc liệt, nhưng công tác BTVH tỉnh nhà vẫn lập được những thành tích rất đáng khích lệ.

Để hoàn thành kế hoạch BTVH 5 năm lần thứ 1, cán bộ, công nhân các cơ quan, xí nghiệp, công nông lâm trường, đơn vị thanh niên xung phong di chuyển đến đâu là khôi phục lớp học đến đó.

Tại vùng nông thôn, ngay cả những nơi bị đánh phá ác liệt, mọi người vẫn “đội bom đi học” như Diễn Kỷ (Diễn Châu); Nghi Thiết, Nghi Thịnh (Nghi Lộc), Nghĩa Thái (Tân Kỳ); Diễn Minh (Diễn Châu); Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu); Ngọc Sơn (Đô Lương); Thông Thụ (Quế Phong);...

Trong hoàn cảnh sơ tán, điều kiện học tập, sinh hoạt vô cùng khó khăn, Trường BTVH cán bộ tỉnh dù phải di chuyển nhiều lần, nhưng học viên vẫn rất đông và học tập tốt; Trường Cấp 3 BTVH công nông được thành lập lại, Trường TNLĐ XHCN Sông Con và Bãi Tập được hình thành, tiến hành học tập và lao động sản xuất đạt hiệu quả cao.

Với những nỗ lực nêu trên, đầu năm 1966, Nghệ An được công nhận hoàn thành kế hoạch BTVH 5 năm lần thứ nhất với các đơn vị lá cờ đầu:

          Khối cơ quan: Ty Thuỷ sản;

          Khối xí nghiệp: Nhà máy Gỗ Vinh;

          Khối công trường: Công ty Kiến trúc Vinh và Tổng đội TNXP;

          Khối nông trường: Nông trường 1-5;

          Khối lâm trường: Lâm trường Con Cuông;

          Khối nông thôn có nhiều xã: Diễn Minh (Diễn Châu), Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu), Nghi Thu (Nghi Lộc), Hậu Thành (Yên Thanh), Cát Văn (Thanh Chương), Hưng Thái (Hưng Nguyên);…

          Giai đoạn này, các Phó Trưởng ty phụ trách công tác BTVH là ông Nguyễn Linh, ông Cao Thế Lữ; Trưởng phòng BTVH là ông Nguyễn Tư Tiềm, ông Hoàng Cao Phan đã cùng các cán bộ chỉ đạo khác thực hiện chỉ đạo công tác BTVH trong điều kiện rất gian khổ, nhưng đạt được kết quả tốt đẹp.

          Giai đoạn từ năm 1976 đến 1991, Nghệ An và Hà Tĩnh từng là 2 tỉnh mạnh về công tác BTVH của cả nước được nhập lại nên phong trào càng đi lên, công tác BTVH Nghệ Tĩnh đạt loại nhất, nhì của cả nước.

Trải qua một quá trình phấn đấu nỗ lực từ nhiều năm trước, sau khi nhập tỉnh, Nông trường 3-2 (Quỳ Hợp) trở thành lá cờ đầu phổ cập cấp 1 cho cán bộ, công nhân; huyện Kỳ Anh trở thành lá cờ đầu phổ cập cấp 1 cho cán bộ và nhân dân lao động trong độ tuổi quy định. Tháng 12/1987, tỉnh Nghệ Tĩnh được Bộ Giáo dục công nhận là tỉnh đầu tiên trong cả nước hoàn thành mục tiêu phổ cập cấp 1 cho cán bộ và nhân dân ở các huyện miền xuôi.

Sau khi nhập tỉnh, hệ thống các trường BTVH phát triển mạnh hơn bao giờ hết với các loại hình: trường dân chính huyện, tỉnh; Trường BTVH tỉnh; trường cấp 3 BTVH công nông; trường cấp 3 BTVH vừa làm vừa học. Cả tỉnh hàng năm có từ 3000 đến 6000 học viên tốt nghiệp BTVH cấp 3.

Trường Dân chính tỉnh vào những năm cuối thập niên 70 và thập niên 80 là trường BTVH lớn nhất trong tỉnh, hàng năm có từ 2000 đến 3000 học viên và trên dưới 1000 học viên tốt nghiệp cấp 3 BTVH. Trường có từ 30 đến 40 giáo viên với cơ sở vật chất khang trang, bảo đảm cho cả hoạt động nghiệp vụ của ngành học BTVH. Vào những năm cuối của thập niên 80 và đầu thập niên 90, Trường là trung tâm để lần lượt sáp nhập thêm Trường PTLĐ tỉnh, Trường cấp 3 BTVH công nông, Trường Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục và trở thành Trung tâm GDTX tỉnh Nghệ An ngày nay. Công đầu trong việc xây dựng và phát triển Trường Dân chính tỉnh thuộc về thầy giáo Lê Trọng Tranh, Hiệu trưởng đầu tiên và một số cán bộ, giáo viên nòng cốt khác.

Như vậy, Trung tâm GDTX Nghệ An ngày nay mang trong mình truyền thống của các trường: PTLĐ tỉnh, Dân chính tỉnh, BTVH công nông, Bồi dưỡng cán bộ quản lý; là kết tinh mồ hôi, sức lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, trong đó nổi bật là các Hiệu trưởng, Giám đốc: Bùi Đức Tuyên, Nguyễn Tất Thắng, Bùi Ngọc Trân, Phạm Đình Đồng, Nguyễn Tư Tiềm, Lê Trọng Tranh, Đặng Văn Bường, Nguyễn Văn Quỳnh, Thân Xuân Sảnh, Nguyễn Sỹ Lan, Dương Như Xuyên.

Những năm 1989-1992, công cuộc đổi mới của Đảng đã đạt được những thành quả bước đầu. Qua nhiều năm phát triển giáo dục và đào tạo, trình độ dân trí đã được nâng lên một bước dài, trong đó nhu cầu giáo dục tiểu học và THCS của xã hội đã cơ bản được thoả mãn. Nhưng nhu cầu của công cuộc đổi mới, của việc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội lại đặt ra những yêu cầu cao, mới mẻ, cấp thiết đối với công cuộc nâng cao dân trí. Từ đó, vào những năm này, công tác BTVH đã thực hiện một bước chuyển giai đoạn quan trọng: tiếp tục thực hiện triệt để xoá mù chữ; bổ tục tiểu học và trung học cơ sở cho những vùng và đối tượng có nhiều khó khăn; tiếp tục bổ túc PTTH cho cán bộ và thanh niên; tiến hành giáo dục, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng lao động để đáp ứng nhu cầu phong phú, đa dạng của mọi tầng lớp xã hội, hướng tới xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời. Từ đây, sự nghiệp BTVH chuyển thành GDTX.

Giai đoạn 1975-1992, các Phó Trưởng ty, Phó Giám đốc Sở phụ trách BTVH: Nguyễn Đăng Giáp, Phan Huy Đỉnh, Nguyễn Huy Vang và Trưởng phòng BTVH Nguyễn Văn Đồng đã góp nhiều công sức cho ngành học này.

          Tôi viết những dòng này chắc chắn không thể đầy đủ, nhưng với mong muốn là nhớ lại, lưu giữ công lao to lớn mà sự nghiệp BDHV-BTVH đã lập nên, cũng là để nhớ tới công lao đóng góp của cán bộ, giáo viên ngành học BDHV-BTVH đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà.

 

Một số hình ảnh:

 

Lễ Kỷ niệm 45 năm BDHV-BTVH (1945-1990)

 

Lãnh đạo Ty Giáo Nghệ An thăm lớp "ba đảm đang" của Yên Thành (1967)

 

Những giáo viên xã Nghi Hương vừa dạy phổ thông, vừa dạy BTVH (1967)

 

Bộ đội biên phòng ở Quế Phong tham gia dạy BTVH (1967)

 

 

 

 

 

Trong mưa bom bão đạn, nhân dân xã Diễn Kỷ vẫn đi học BTVH (1967)

 

 

 

 

Một lớp BTVH của cán bộ huyện Quế Phong (1967)

 

 

Bài và ảnh tư liệu của Đức Minh


Tác giả: Đức Minh