A- A A+ | Chia sẻ bài viết lên facebook Chia sẻ bài viết lên twitter Chia sẻ bài viết lên google+ Tăng tương phản Giảm tương phản

NGƯỜI CON ĐẠI NGÀN PÙ MÁT THỰC HIỆN LỜI DẠY CỦA BÁC HỒ

Cách đây gần 23 năm, tôi đã có chuyến ngược Quốc lộ 7, rẽ vào bản Châu Sơn, xã Châu Khê, huyện vùng cao Con Cuông (Nghệ An) thăm Nhà giáo ưu tú La Văn Bốn. Khi đó đang ở tuổi 63, lại có nước da màu đồng hun rắn rỏi nên trông ông rất khỏe mạnh.

           Ngồi với chúng tôi, ông say sưa kể kỷ niệm một thời đi học con chữ và vinh dự được gặp Bác Hồ: "Không biết ông, bà, y, mệ (ông, bà, cha, mẹ) có nhớ chính xác cái ngày tháng năm sinh không, nhưng trong lý lịch được ghi mình sinh năm 1934, tại Mường Chát, nay là bản Khe Bu, xã Châu Khê - nơi thượng nguồn Khe Choăng, giữa đại ngàn Pù Mát. Ngày trước khi chưa có cách mạng, tộc người Đan Lai "Theo dấu chân nai/ Bỏ vào hạt lúa/ Theo dấu chân cọp /Cắm vào hạt ngô/ Lang thang đầu suối/ Bâng khuâng lưng đèo/..."".            

              NGƯT La Văn Bốn với các em học sinh Đan Lai 

          Sống ở nơi "sơn cùng thủy tận", cuộc sống người Đan Lai dường như biệt lập hẳn với thế giới bên ngoài. Đói nghèo, khổ cực cộng với bệnh tật, nhất là dịch sốt rét hoành hành khiến tộc người Đan Lai bị mai một. Ánh sáng cách mạng về, Đảng cử cán bộ bình dân học vụ vào dạy "chữ của Bác Hồ" cho bà con. Năm ấy, ông Bốn khoảng 13 tuổi. Dù ngày lên rừng kiếm cái ăn, đêm về đốt lửa ngồi học, nhưng ba tháng sau đã thuộc chữ quốc ngữ làu làu. "Có lẽ mình là người Đan Lai đầu tiên biết đọc, biết viết. Mình biết rồi lại tiếp tục dạy cho người khác trong bản và trở thành ông giáo bình dân học vụ của huyện", ông Bốn phấn chấn. Ông còn nhớ rất rõ, hồi tháng 3-1953, được huyện cử đi học lớp bổ túc văn hóa và giữ lại làm giáo viên của Trường Bổ túc văn hóa huyện. Từ tháng 8-1953 đến tháng 7-1956, ông được chọn đi học lớp sư phạm miền núi Trung ương tại tỉnh Tuyên Quang. Ra trường ông xin về quê công tác. Trong suốt năm sáu năm trời, ông mang "cái chữ" đến khắp các bản làng của các huyện miền núi, vùng cao Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn. Năm 1962, ông tiếp tục được cử đi học chính trị tại Trường Trung học Sư phạm miền núi Trung ương ở Hà Nội và được kết nạp Đảng tại đây.

            Điều vinh dự nhất trong đời là ông được gặp Bác Hồ nhân dịp Người đến thăm trường. Ông nhớ lại: "Hôm đó đang giờ học, thầy Phạm Văn An, Thư ký Hội đồng giáo viên nhà trường thông báo ngắn gọn: "Các lớp chuẩn bị đón khách". Chúng tôi chẳng ai nghĩ vị khách đó chính là Bác Hồ. Sau khi đi thăm, kiểm tra nhà ăn, nơi ở của học sinh trong trường, Bác dành thời gian nói chuyện với chúng tôi. Mở đầu câu chuyện, Người nói: "Các cháu như hạt giống văn hóa đang được nhà trường ươm. Sau này Đảng, Nhà nước mang trồng chỗ khác. Các cháu cố học để về mở mang kiến thức văn hóa cho dân tộc mình". Nói rồi, Bác hỏi thầy An: "Trường ta có bao nhiêu con em các dân tộc đang học tập tại đây?". Thầy giáo An thưa với Bác: "Trong trường có 17 dân tộc anh em đang theo học". Bác nói tiếp: "Thế chú chọn mỗi dân tộc hai học sinh chụp ảnh lưu niệm với Bác". Vâng lệnh Bác, thầy cầm danh sách đọc mỗi dân tộc hai học sinh. Đến lượt dân tộc Đan Lai, thì chỉ có mình tôi bước lên. Thấy vậy, Bác hỏi: "Sao chỉ có một người?". Tôi lễ phép thưa: "Thưa Bác! Cháu là đại diện duy nhất của dân tộc Đan Lai ở trường". Bác hỏi tôi: "Thế nhà cháu ở đâu?". "Dạ thưa Bác, nhà cháu ở huyện miền núi Con Cuông, tỉnh Nghệ An ạ". Bác nhìn tôi âu yếm rồi nói: "Cháu phải cố gắng học tốt để sau này giúp đồng bào dân tộc Đan Lai học hành đến nơi đến chốn đó". Giây phút ngắn ngủi bên Bác, nhưng đó lại là niềm hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời của tôi". Tấm ảnh ông Bốn vinh dự được chụp với Bác Hồ trở thành báu vật trong suốt cuộc đời theo nghề dạy học của ông.

         Để đào tạo đội ngũ giáo viên kịp thời phục vụ cho miền núi, vùng cao, từ năm 1959, tỉnh Nghệ An đã thành lập Trường Sư phạm Cấp 1 miền núi Nghệ An (đóng tại Vinh). Năm học 1965-1966, Trường bắt đầu đi sơ tán và tách thành 2 trường: Trường Sư phạm Cấp 1 Con Cuông (đóng ở Khe Lơ, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông) và Trường Sư phạm Cấp 1 Quỳ Hợp (đóng ở bản Cù, xã Châu Quang, huyện Qùy Hợp). Mới làm Thư ký Công đoàn Giáo dục huyện Con Cuông được một năm, lúc này ông La Văn Bốn được cấp trên điều về làm Hiệu trưởng Trường Sư phạm Cấp 1 Con Cuông. Năm 1973, hai trường sư phạm cấp 1 miền núi (Con Cuông và Quỳ Hợp) lại sáp nhập làm một với tên cũ: Trường Sư phạm Cấp 1 miền núi Nghệ An và chuyển về đóng ở Lạt (huyện Tân Kỳ), ông La Văn Bốn tiếp tục được cử làm Hiệu trưởng của Trường từ đó cho đến năm 1980 - khi Trường này và Trường Sư phạm Cấp 2 miền núi Nghệ An sáp nhập thành Trường Trung học Sư phạm miền núi Nghệ An.

          Hai lần trường đến đóng ở địa điểm mới là hai lần ông La Văn Bốn cùng tập thể giáo viên, cán bộ và giáo sinh phải dồn sức xây dựng cơ sở vật chất. Với cương vị Hiệu trưởng, không phải chỉ lo lãnh đạo, chỉ đạo mà nhiều khi ông còn xắn tay áo, trực tiếp cùng mọi người đào đất đắp nền, dựng lán học, lợp nhà ăn, làm nhà nội trú cho thầy và trò,…  

          Nhưng điều mà Hiệu trưởng La Văn Bốn bỏ nhiều công sức nhất là vấn đề nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên. Khắc ghi lời Bác Hồ dạy: "Các cháu cố gắng học tập cho tốt, học để về truyền lại cái chữ cho con em đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi", ông đã đưa ra nhiều biện pháp và tổ chức triển khai thực hiện để đội ngũ giáo viên mới được đào tạo có đủ năng lực thay ông mang kiến thức đến với đàn em nhỏ khắp các huyện miền núi, vùng cao của Nghệ An. Và, trong mười lăm năm công tác ở trường sư phạm, ông La Văn Bốn đã góp công sức đào tạo hàng nghìn giáo viên cấp 1 (nay là tiểu học), đáp ứng được sự nghiệp phát triển giáo dục ở miền núi, vùng cao của tỉnh.

          Năm 1981, ông La Văn Bốn được điều về huyện Con Cuông giữ chức Chủ nhiệm Uỷ an Bảo vệ Bà mẹ và Trẻ em của huyện, rồi làm Phó Trưởng phòng Phòng Giáo dục và Đào tạo Con Cuông cho đến khi về hưu 1991.

        Sau gần 40 năm đóng góp công sức cho sự nghiệp trồng người, ông La Văn Bốn luôn tâm niệm: "Tất cả vì học sinh thân yêu". "Chữ của Bác Hồ" đã theo ông đến nhiều bản làng miền núi, vùng cao, giúp bà con nâng cao nhận thức, xây dựng cuộc sống mới ngày thêm no ấm.         

      Với người dân Đan Lai quê ông, bằng uy tín của mình, ông La Văn Bốn đã vận động họ chuyển đến nơi định cư mới theo chủ trương của của huyện, của tỉnh. Dân bản Châu Sơn theo ông Bốn rời chỗ ở cũ lâu đời về nơi ở mới từ năm 1976, đến nay tuy còn khó khăn nhưng đã bắt nhịp được với cuộc sống mới, nhiều thế hệ con em tộc người Đan Lai đã học hành tiến bộ và trở thành kỹ sư, trở thành nhà giáo...

          Cầm cuốn sổ hưu chưa ráo mực, ông La Văn Bốn đã tham gia làm Trưởng ban Ban Đại diện cha mẹ học sinh Trường Tiểu học 2, xã Châu Khê; rồi làm Phó Chủ tịch thường trực Hội Khuyến học của xã. Tuy làm việc chẳng một đồng phụ cấp nào, nhưng ông hết mực lo toan cho công việc. Ông tâm sự: "Mong sao cho bà con Đan Lai ham học, biết cái chữ để không ngừng tiến bộ, biến hiểu biết thành cơm, thành gạo, tiến bộ bằng bà con người Thái, người Kinh để sớm thoát khỏi cuộc sống nghèo đói".

          Năm 1987, ông La Văn Bốn được lãnh đạo huyện gợi ý cấp cho một suất đất ở thị trấn Con Cuông và hỗ trợ một ít vật liệu để xây nhà, nhưng ông kiên quyết từ chối: "Người Đan Lai còn khổ nhiều, mình ở sướng hơn sao đành, cho mình về với bà con ở bản quê thôi!".         

          Trong cuộc đời đi dạy của mình, ông La Văn Bốn đã được nhận nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có 5 lần (5 năm học: 1966-1967, 1967-1968, 1968-1969, 1970-1971 và 1973-1974) được công nhận là Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh;  năm 1996, được Nhà nước tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.

          Và, Nhà giáo Ưu tú La Văn Bốn - người con ưu tú của đồng bào dân tộc Đan Lai (ở Nghệ An) đã thanh thản về với cõi vĩnh hằng lúc 11 giờ ngày 01 tháng 12 năm 2014 (tức ngày 10 tháng 10 Giáp Ngọ).

 

                                                                                       Huy Minh


Tác giả: Phạm Huy Đức